Lễ hội Nho và Vang Ninh Thuận - Ngày hội tôn vinh văn hóa nông nghiệp miền nắng gió
NSSC Khánh HòaĐăng: Cập nhật lần cuối: 14 phút đọc

Giữa miền duyên hải cực Nam Trung Bộ ngập tràn ánh nắng mặt trời, những cánh đồng nho xanh mướt trải dài dọc đôi bờ sông Dinh đã kiến tạo nên một bản sắc nông nghiệp độc đáo hiếm nơi nào có được. Lễ hội Nho và Vang Ninh Thuận ra đời như một nhịp cầu giao lưu văn hóa đầy tự hào, nơi cộng đồng địa phương cùng hội tụ để ngợi ca bàn tay lao động bền bỉ của người nông dân và sức sống mãnh liệt của thảo nguyên Phan Rang.
Lịch sử hình thành và tầm vóc Lễ hội Nho và Vang Ninh Thuận
Sự ra đời và phát triển của Lễ hội Nho và Vang Ninh Thuận gắn liền với lịch sử hơn nửa thế kỷ thuần hóa cây nho trên vùng đất bán khô hạn Phan Rang cùng chiến lược nâng tầm giá trị nông sản Chỉ dẫn địa lý kết hợp bảo tồn văn hóa truyền thống. Qua từng kỳ tổ chức, sự kiện đã khẳng định vị thế là ngày hội văn hóa tiêu biểu của vùng đất nắng gió.
Hành trình vươn tầm lễ hội văn hóa quốc gia
Cây nho bắt đầu bén rễ trên vùng đất cát pha giàu nắng gió Phan Rang từ thập niên 1960 và vươn lên trở thành cây trồng chủ lực từ những năm 1980, đưa địa phương này trở thành thủ phủ trồng nho lớn nhất cả nước. Sau khi sản vật nho Phan Rang Ninh Thuận chính thức được Cục Sở hữu trí tuệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký Chỉ dẫn địa lý Quốc gia vào năm 2012, nhu cầu xây dựng một không gian văn hóa xứng tầm để tri ân người nông dân và quảng bá giá trị văn hóa bản địa ngày càng trở nên cấp thiết.
Dấu mốc khởi đầu quan trọng diễn ra vào năm 2014 khi tỉnh Ninh Thuận lần đầu tiên tổ chức Lễ hội Nho và Vang quốc tế Ninh Thuận tại thành phố Phan Rang – Tháp Chàm, thu hút sự tham gia của đông đảo nghệ nhân, nhà nông học, các cơ sở chế biến rượu nho Phan Rang Ninh Thuận cùng các đoàn giao lưu văn hóa trong và ngoài nước. Từ thành công của kỳ lễ hội đầu tiên, địa phương đã định hình quy chế tổ chức Lễ hội Nho và Vang Ninh Thuận định kỳ hai năm một lần vào dịp cuối tháng 4 đầu tháng 5 hoặc tháng 6 mùa hè — thời điểm những giàn nho vụ Xuân Hè bước vào độ chín mọng ngọt ngào nhất. Trải qua các kỳ tổ chức vào các năm 2014, 2016, 2019 và kỳ lễ hội năm 2023 kết hợp đón nhận Bằng của UNESCO ghi danh "Nghệ thuật làm gốm của người Chăm", quy mô lễ hội đã vươn lên tầm sự kiện văn hóa quốc gia.
Tri ân người trồng nho và nghệ nhân làm vang
Linh hồn cốt lõi xuyên suốt mọi kỳ Lễ hội Nho và Vang Ninh Thuận chính là tấm lòng tri ân sâu sắc dành cho những người nông dân một nắng hai sương đã kiên cường biến vùng đất có lượng mưa thấp nhất cả nước thành những thảo nguyên xanh trù phú. Dưới cái nắng lên tới gần 2.800 giờ mỗi năm, các thế hệ nông dân tại Ninh Phước, Ninh Hải, Phan Rang – Tháp Chàm, Ninh Sơn, Thuận Nam đã sáng tạo ra kỹ thuật giàn nho leo ngang độc đáo, tận dụng nguồn nước mát lành từ hệ thống thủy lợi cổ đập Nha Trinh và kênh Chàm của người Chăm Ninh Thuận để nuôi dưỡng từng chùm nho đỏ Cardinal, nho xanh NH01-48, nho hồng NH01-152 và các giống nho rượu Syrah, Cabernet Sauvignon.
Bên cạnh người nông dân trực tiếp canh tác, lễ hội còn tôn vinh các nhà khoa học nông nghiệp tại Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển nông nghiệp Nha Hố đã miệt mài tuyển chọn các giống nho mới chịu hạn cao, cùng những doanh nhân và nghệ nhân tiên phong gây dựng thương hiệu vang nho, mật nho bản địa tiêu biểu như Bùi Trọng Quân. Thông qua các hội thảo nông nghiệp công nghệ cao và hội thi giàn nho đẹp, tri thức dân gian về canh tác và ủ chượp vang nho truyền thống được chuẩn hóa và trao truyền bền vững.
| Kỳ tổ chức và mốc thời gian | Chủ đề và sự kiện văn hóa trọng tâm | Dấu ấn nổi bật trong tiến trình phát triển của lễ hội |
|---|---|---|
| Kỳ lễ hội lần thứ nhất (Năm 2014) | Lễ hội Nho và Vang quốc tế Ninh Thuận lần đầu tiên tại Phan Rang | Khởi xướng thương hiệu lễ hội nông nghiệp – văn hóa đặc thù, tôn vinh Chỉ dẫn địa lý nho Ninh Thuận |
| Kỳ lễ hội năm 2016 và năm 2019 | Mở rộng không gian trải nghiệm văn hóa nho và vang vùng duyên hải | Định hình chu kỳ tổ chức 2 năm/lần, kết nối Quảng trường 16 tháng 4 với làng nho Thái An và các tháp Chăm |
| Kỳ lễ hội năm 2023 (Tháng 6/2023) | Ninh Thuận – Miền đất hội tụ những giá trị khác biệt gắn với đón Bằng UNESCO | Kết hợp khai mạc Lễ hội Nho và Vang với Lễ đón Bằng UNESCO ghi danh Nghệ thuật làm gốm của người Chăm |
| Định hướng bảo tồn đương đại | Chuẩn hóa lễ hội văn hóa sinh thái nông nghiệp tầm vóc quốc gia | Gắn kết tôn vinh cây nho, rượu vang với bảo tồn văn hóa Chăm Pa, Raglai và Khu dự trữ sinh quyển thế giới Núi Chúa |
Không gian tổ chức đặc sắc của Lễ hội Nho và Vang Ninh Thuận
Không gian tổ chức Lễ hội Nho và Vang Ninh Thuận được quy hoạch theo cấu trúc mở giàu tính tương tác, lấy trục trung tâm là Quảng trường 16 tháng 4 giữa lòng thành phố Phan Rang – Tháp Chàm và tỏa rộng ra khắp các vùng trồng nho trù phú, các làng nghề cổ truyền cùng hệ thống danh thắng biển đảo trong toàn vùng.
Không gian trung tâm tại Quảng trường 16 tháng 4
Trái tim của mọi hoạt động trọng thể trong Lễ hội Nho và Vang Ninh Thuận là Quảng trường 16 tháng 4 và cụm Tượng đài 16 tháng 4 uy nghiêm nằm trên trục đại lộ 16 tháng 4 kết nối trung tâm thành phố Phan Rang – Tháp Chàm thẳng ra bờ bãi biển Ninh Chữ Phan Rang Ninh Thuận. Công trình tượng đài mang ý nghĩa lịch sử kỷ niệm ngày giải phóng quê hương 16 tháng 4 năm 1975, nổi bật với cổng vòm đá hoa cương vững chãi cùng cụm tượng nhân vật khắc họa khí phách kiên cường của quân và dân vùng cực Nam Trung Bộ, nằm liền kề tòa nhà Bảo tàng tỉnh với kiến trúc vòm cánh buồm vươn ra biển lớn.
Trong những ngày diễn ra lễ hội, khuôn viên Quảng trường 16 tháng 4 và khu vực hồ sinh thái trung tâm được trang hoàng rực rỡ bằng hệ thống tiểu cảnh giàn nho trĩu quả, mô hình tháp cổ Chăm Pa, cối xay gió, thùng gỗ sồi ủ rượu vang và cổng chào nghệ thuật. Dọc đại lộ 16 tháng 4 và công viên biển Bình Sơn – Ninh Chữ là không gian triển lãm sản vật bản địa, phố đi bộ văn hóa và sân khấu âm nhạc đường phố thu hút hàng vạn người dân cùng du khách hội tụ.

Cảnh sắc sinh thái tại làng nho Thái An
Vượt ra khỏi không gian quảng trường đô thị, nét cuốn hút đặc biệt của Lễ hội Nho và Vang Ninh Thuận nằm ở việc biến những cánh đồng nho bạt ngàn thành không gian thực hành và trải nghiệm văn hóa sống động. Tâm điểm của hành trình khám phá văn hóa nông nghiệp trong mùa lễ hội là làng nho Thái An thuộc xã Vĩnh Hải, huyện Ninh Hải — vùng chuyên canh nho nằm dưới sườn núi đá của Vườn quốc gia Núi Chúa trên tuyến đường ven biển dẫn ra thắng cảnh Hang Rái Ninh Thuận và vịnh Vĩnh Hy.
Tại làng nho Thái An cũng như các vùng trồng nho lâu đời dọc lưu vực sông Dinh thuộc huyện Ninh Phước, phường Đô Vinh (gần quần thể tháp Po Klong Garai Phan Rang) và huyện Ninh Sơn (dưới chân đèo Ngoạn Mục Ninh Sơn Ninh Thuận), các nhà vườn mở cửa đón công chúng tìm hiểu quy trình chăm sóc giàn nho leo ngang. Trong suốt tuần lễ hội, tại các nhà vườn còn diễn ra hoạt động thuyết minh về lịch sử thuần hóa giống nho của Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển nông nghiệp Nha Hố, trình diễn kỹ thuật cắt tỉa cành và giới thiệu quy trình ủ chượp mật nho, rượu vang nho cổ truyền trong chum sành, hòa quyện cùng các vùng canh tác nông sản đặc hữu lân cận như táo xanh Ninh Thuận và tỏi Phan Rang Ninh Thuận.
Hoạt động nghệ thuật tâm điểm tại Lễ hội Nho và Vang Ninh Thuận
Mỗi kỳ Lễ hội Nho và Vang Ninh Thuận là một bản giao hưởng đa sắc màu kết hợp hài hòa giữa nghệ thuật trình diễn đương đại, văn hóa ẩm thực – nông nghiệp bản địa và kho tàng diễn xướng dân gian lâu đời của cộng đồng các dân tộc Kinh, Chăm, Raglai cùng chung sống trên dải đất Nam Trung Bộ.
Đêm hội khai mạc và diễu hành đường phố
Điểm nhấn nghệ thuật hoành tráng nhất của Lễ hội Nho và Vang Ninh Thuận là chương trình nghệ thuật đêm khai mạc diễn ra tại sân khấu trên Quảng trường 16 tháng 4. Sân khấu được thiết kế công phu tái hiện toàn cảnh vẻ đẹp thiên nhiên và di sản vùng đất nắng gió: từ những tháp Chăm cổ kính, cánh đồng quạt gió năng lượng tái tạo, tiểu sa mạc cát vàng tại đồi cát Nam Cương và Mũi Dinh Ninh Thuận, cho tới những giàn nho xanh mướt trĩu quả. Song hành cùng đêm khai mạc là lễ hội đường phố sôi động diễu hành dọc trục đường 16 tháng 4 với những xe hoa mô phỏng chùm nho, thùng rượu vang cổ điển cùng đoàn nghệ nhân trình diễn vũ điệu dân gian:
- Chương trình nghệ thuật sử thi đêm khai mạc và bế mạc: Tái hiện lịch sử vùng đất Phan Rang, tôn vinh cây nho, nghề làm vang và các di sản văn hóa phi vật thể tại Quảng trường 16 tháng 4.
- Lễ hội đường phố và diễu hành xe hoa nghệ thuật: Trình diễn các mô hình biểu tượng nông sản, xe hoa nho và vang kết hợp vũ điệu dân gian dọc đại lộ 16 tháng 4 và công viên biển Bình Sơn.
- Hội thi giàn nho đẹp và không gian triển lãm nho – vang: Tuyển chọn những vườn nho canh tác mẫu mực theo tiêu chuẩn sinh thái tại Ninh Phước, Ninh Hải, Phan Rang và trưng bày quy trình chế biến rượu vang, mật nho.
- Hoạt động trình diễn di sản làng nghề bản địa: Kết nối không gian lễ hội với hoạt động tìm hiểu nghệ thuật nặn gốm thủ công, dệt thổ cẩm và âm nhạc dân gian Chăm, Raglai.

Giao thoa văn hóa nho vang với di sản Chăm
Nét độc bản làm nên chiều sâu văn hóa của Lễ hội Nho và Vang Ninh Thuận chính là sự hòa quyện hữu cơ với kho tàng di sản văn hóa Chăm Pa Ninh Thuận và văn hóa truyền thống của đồng bào Raglai. Trong khuôn khổ lễ hội, công chúng được chiêm ngưỡng trực tiếp bàn tay tài hoa của các nghệ nhân đến từ làng gốm Chăm Bàu Trúc với kỹ thuật chuốt gốm thủ công không dùng bàn xoay, cùng các nghệ nhân dệt vải tại làng dệt thổ cẩm Chăm Mỹ Nghiệp.
Âm vang rộn rã của tiếng trống Paranưng, trống Ginăng hòa quyện cùng tiếng kèn Saranai và điệu múa quạt Apsara, múa đội nước làm bừng sáng không gian lễ hội, gợi nhắc sắc màu linh thiêng của lễ hội Katê Ninh Thuận trên các cụm tháp cổ. Bên cạnh đó, không gian lễ hội còn ngân vang thanh âm đại ngàn từ làng nghề chế tác nhạc cụ mã la và bầu Chapi của người Raglai đến từ vùng núi Bác Ái, tạo nên bức tranh đa dạng văn hóa giàu bản sắc đoàn kết giữa các dân tộc anh em.
Giá trị bảo tồn di sản của Lễ hội Nho và Vang Ninh Thuận
Trải qua hơn một thập kỷ định hình và phát triển, Lễ hội Nho và Vang Ninh Thuận đã trở thành động lực văn hóa – kinh tế quan trọng thúc đẩy quá trình bảo tồn nông nghiệp bản địa gắn liền với phát triển du lịch sinh thái bền vững tại vùng cực Nam Trung Bộ.
Hành trình kết nối chuỗi danh thắng Nam Trung Bộ
Mỗi kỳ Lễ hội Nho và Vang Ninh Thuận đều tạo nên hành trình văn hóa liên hoàn kết nối trung tâm thành phố Phan Rang – Tháp Chàm với mạng lưới di tích kiến trúc cổ và danh thắng trong vùng. Từ không gian hội chính tại Quảng trường 16 tháng 4, các hoạt động vệ tinh đưa công chúng về chiêm bái nghệ thuật kiến trúc gạch nung tại cụm tháp Po Klong Garai, tháp Hòa Lai Thuận Bắc Ninh Thuận và tháp Po Rome Ninh Phước Ninh Thuận.
Trên tuyến ven biển phía Đông Bắc, không gian lễ hội tại làng nho Thái An kết nối liền mạch với Khu dự trữ sinh quyển thế giới Núi Chúa, Hang Rái, vịnh Vĩnh Hy và cánh đồng muối Đầm Vua Ninh Hải Ninh Thuận. Ở hướng Nam, du khách dự hội còn được tìm hiểu văn hóa biển lâu đời tại làng nghề nước mắm Cà Ná, đồng thời tạo thế liên kết chặt chẽ với các sự kiện văn hóa biển lớn của tỉnh Khánh Hòa như Festival Biển Nha Trang.
Gìn giữ tri thức nông nghiệp bản địa bền vững
Giá trị bền vững nhất mà Lễ hội Nho và Vang Ninh Thuận mang lại là khơi dậy niềm tự hào nghề nghiệp trong cộng đồng cư dân địa phương, thúc đẩy chuyển đổi sang nền nông nghiệp sinh thái, hữu cơ và bảo tồn phương pháp ủ rượu vang nho truyền thống. Lễ hội cũng tạo dựng diễn đàn giao lưu để các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, các học giả như nhà thơ – nhà nghiên cứu văn hóa Chăm Inrasara cùng các chuyên gia nông nghiệp thảo luận giải pháp gìn giữ bản sắc văn hóa bản địa. Trên hành trình số hóa kho tàng tri thức văn hóa các địa phương, chuyên trang Khánh Hòa NSSC luôn chú trọng cập nhật hệ thống cơ sở dữ liệu bách khoa chuẩn xác về các lễ hội, làng nghề và sản vật Chỉ dẫn địa lý.
Vươn mình rực rỡ từ miền đất đầy nắng và gió, Lễ hội Nho và Vang Ninh Thuận đã khắc họa sâu đậm hình ảnh một vùng đất giàu nghị lực, nơi sự khắc nghiệt của thiên nhiên được bàn tay và khối óc con người chuyển hóa thành những chùm quả ngọt lành cùng những dòng vang nồng đượm. Mỗi mùa lễ hội khép lại trên Quảng trường 16 tháng 4 lại mở ra những mùa vụ mới trù phú trên khắp làng nho Thái An và đôi bờ sông Dinh, tiếp tục lan tỏa sức sống trường tồn của nền văn hóa nông nghiệp và di sản bản địa Việt Nam.
NSSC Khánh Hòa
khanhhoa.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Khánh Hòa.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Lễ hội Khánh Hòa.
Bài liên quan
Trầm hương Khánh Hòa - Linh khí đại ngàn kết tinh nên di sản văn hóa quốc gia
Trầm hương Khánh Hòa cùng kỳ nam thượng hạng là kết tinh kỳ diệu từ cây dó bầu nơi rừng già. Khám phá huyền thoại Thiên Y A Na, nghề xoi trầm và giá trị di sản.
Nho Phan Rang Ninh Thuận - Thức quà ngọt lành kết tinh từ miền đất nắng gió
Nho Phan Rang Ninh Thuận nổi tiếng với những chùm quả căng mọng được bảo hộ Chỉ dẫn địa lý Quốc gia. Tìm hiểu giống nho đỏ Cardinal, nho xanh và văn hóa bản địa.
Yến sào Khánh Hòa - Tinh hoa báu vật đảo khơi và di sản gần bảy thế kỷ
Yến sào Khánh Hòa kết tinh dưỡng chất từ những hang đảo tự nhiên giữa vịnh Nha Trang. Cùng khám phá lịch sử gần 700 năm và giá trị di sản quốc gia đặc sắc.



